Táo mèo sấy: món quen của vùng núi phía Bắc
Táo mèo là quả của cây Docynia indica, khác với sơn tra Crataegus. Bài nêu điều nguồn thực vật và báo chí xác nhận về loài cây, vùng trồng, cách sấy, bảo quản.
Quả táo mèo khô thường được bán dưới cái tên sơn tra. Cùng một chữ "sơn tra" có thể chỉ những loài khác nhau, và quanh quả này có không ít thông tin không có nguồn. Bài này chỉ giữ những gì tra được từ tài liệu thực vật và báo chí, nói rõ chỗ nào các nguồn không thống nhất, rồi bàn tới cách sấy, cách dùng và cách bảo quản.
Táo mèo là quả gì
Táo mèo là quả của cây Docynia indica (Wall.) Decne., thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae). Năm 2023, nhóm của Liu công bố trên tạp chí PhytoKeys đề xuất gộp chi Docynia vào chi Malus, và loài này có tên mới là Malus indica (Wall.) B.B.Liu. Hai tên chỉ cùng một loài; tài liệu tiếng Việt vẫn quen dùng tên Docynia indica.
Theo bài báo đó, loài này phân bố ở Bhutan, Trung Quốc (Tứ Xuyên và Vân Nam), Ấn Độ, Myanmar, Nepal, Pakistan, Sikkim, Thái Lan và Việt Nam. Danh mục đặc điểm giống cây do ICRAF và FAO xuất bản năm 2021 ghi loài này mọc tự nhiên ở độ cao từ 1000 tới 3000 m, và ở Việt Nam còn được gọi là sơn tra hoặc táo H'Mông. Trang Wikipedia tiếng Việt mô tả cây có hoa trắng nở vào tháng 2 và tháng 3, quả hình cầu màu vàng đường kính 2 tới 3 cm, thu hái từ tháng 8 tới tháng 10.
Về vị, báo Yên Bái tả quả chín màu vàng nhạt, thơm nhẹ, vị chua và chát xen chút ngọt. Báo Nhân Dân ghi lại cảm nhận của người trồng ở Bắc Yên: ăn xong "nhấp miệng lại có cảm giác vị ngọt".
Táo mèo, sơn tra và Crataegus
Ba cái tên này hay bị dùng lẫn. Các mục trên Wikipedia tiếng Việt cho thấy sự khác nhau.
| Tên hay gặp | Tên khoa học | Ghi chú theo nguồn |
|---|---|---|
| Táo mèo (cũng gọi sơn tra) | Docynia indica, nay là Malus indica | Cây núi cao, quả vàng, 2 tới 3 cm |
Nguồn tham khảo
- Liu G.-N. và cộng sự, Malus includes Docynia (Maleae, Rosaceae): evidence from phylogenomics and morphology, PhytoKeys 229:47-60, 2023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10349307/
- Muchugi A. và cộng sự (ICRAF, FAO), Key descriptors for Docynia indica (Son-tra), 2021. https://www.genesys-pgr.org/descriptorlists/ae9322fe-08ca-40cb-b28c-7d1ab213ac95
- Wikipedia tiếng Việt, mục Táo mèo. https://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A1o_m%C3%A8o
- Wikipedia tiếng Việt, mục Sơn tra (Malus doumeri). https://vi.wikipedia.org/wiki/S%C6%A1n_tra
- Wikipedia tiếng Việt, mục Crataegus (chi Sơn tra, chi Táo gai). https://vi.wikipedia.org/wiki/Crataegus
- Báo Nhân Dân, Mùa sơn tra báo tin no ấm, ngày 31/10/2023. https://nhandan.vn/mua-son-tra-bao-tin-no-am-post780317.html
- Báo Yên Bái (nay Báo Lào Cai), Yên Bái thơm mùa táo mèo. https://baolaocai.vn/255/217998/Yen_Bai_thom_mua_tao_meo.aspx
- Cổng thông tin Bộ Công Thương, Táo mèo, đặc sản mang hương vị núi rừng Tây Bắc, ngày 29/05/2023. https://moit.gov.vn/tin-tuc/xuc-tien-thuong-mai/tao-meo-dac-san-mang-huong-vi-nui-rung-tay-bac.html
- Julie Garden-Robinson, NDSU Extension, Food Preservation: Drying Fruits (rà soát tháng 8/2022). https://www.ndsu.edu/agriculture/extension/publications/food-preservation-drying-fruits